Open innovatie en open source
Ben je softwareontwikkelaar en doe je aan open innovatie of open source? Denk dan juist aan intellectueel eigendom (IE). Want het is niet vanzelfsprekend dat ontwikkelingen uit open innovatie en open source vrij beschikbaar zijn. Let daarom op contracten en licentievoorwaarden.
‘Gesloten innovatie’ houdt in dat het totale ontwikkelingsproces alleen plaatsvindt binnen de grenzen van één organisatie. Bij ‘open innovatie’ kunnen ideeën zowel van binnen als van buiten een organisatie komen. Netwerken van bedrijven, startups, onderzoeksinstituten, universiteiten en leveranciers delen informatie. De ontwikkelde technologieën kunnen ook van binnen en van buiten de organisatie op de markt worden gezet. Redenen voor open innovatie zijn bijvoorbeeld de flexibiliteit van hooggeschoold personeel, de groei van durfkapitaal en de snelheid van ontwikkeling.
Afspraken juist nodig bij open innovatie
Bij open innovatie is IE gericht op het delen van kennis in plaats van enkel een verdedigingsmechanisme voor een monopolie. Samenwerking staat centraal, bijvoorbeeld door gezamenlijke ontwikkeling, door licenties te geven of door de verkoop van IE. Maar als een partner veel in een ontwikkeling heeft geïnvesteerd, is de kans groot dat hij die niet zomaar gratis vrij wil geven. Door van te voren afspraken te maken, kunnen samenwerkingspartners onder bepaalde voorwaarden gebruik maken van elkaars kennis tijdens het samenwerkingsproject. Ook over de periode na de samenwerking worden afspraken gemaakt. Die leiden bij open innovatie vaak tot licenties om toegang te krijgen tot complementaire technologie. Dankzij IE worden er dus grenzen gesteld aan de toegang tot elkaars kennis, technologie en creatieve werken. Deze kaders versterken het vertrouwen om samen te werken.
Hoe ‘open’ is open source?
Bij ‘open source’ stellen ontwikkelaars hun werk (zoals broncode) beschikbaar aan anderen die dit kunnen bekijken, linken, delen, kopiëren en wijzigen. Linux is een voorbeeld. Dat anderen gebruik mogen maken van het werk, betekent niet dat het altijd vrij gebruikt mag worden zonder voorwaarden. Open Source, of juister gezegd ‘Free en Open Source Software’ (FOSS) licenties dwingen juist bepaald gedrag en voorwaarden af, op basis van de intellectueel eigendomsrechten van de licentiegever. In het geval van broncode heeft de maker namelijk het auteursrecht (copyright) en mag daarom beslissen welke voorwaarden hij stelt aan de openbaarmaking en verveelvoudiging van de code. Hier worden deze rechten dus op een andere manier ingezet dan de meeste mensen zich beseffen.
‘Free’ in ‘FOSS’ ziet ook niet zozeer op dat de licenties gratis zijn (al zijn ze dat vaak wel), maar op de geboden vrijheden van de gebruikers. Net als bij ‘closed source’ software moeten gebruikers van open source software dus vaak de voorwaarden van een licentie accepteren. Verder kunnen er naast de (gratis) open source licentie ook betaalde diensten (zoals consultancy, support of garanties) worden aangeboden.
Octrooien en open source zijn niet per definitie in tegenstelling met elkaar. Soms kan er op achterliggende techniek octrooi worden aangevraagd, terwijl de broncode beschikbaar is als open source code. Maar lees de gebruiksvoorwaarden goed, want het komt voor dat hierin uitgesloten wordt om octrooi aan te vragen op systemen die gebaseerd zijn op de open source software.
‘Copyleft’ is een bekende licentievorm voor broncode. Iedereen die de code wijzigt en met anderen deelt, moet de nieuwe broncode delen onder dezelfde voorwaarden als de oorspronkelijke code (mogelijk zonder daarvoor licentiekosten in rekening te brengen). ‘Copyleft’ gaat dus om het recht om intellectueel eigendom te wijzigen en te verspreiden, met dezelfde rechten voor afgeleide werken (‘derivative works’) als voor het originele werk.
Het is van belang goed onderscheid te maken tussen ‘publiek domein’ en FOSS. Werken in het ‘publiek domein’ zijn vrij van rechten doordat de auteur afstand van zijn of haar rechten heeft gedaan of doordat de rechten vervallen zijn door tijdsverloop. Bij FOSS worden de rechten gelicentieerd voor gebruik, mits men zich aan de voorwaarden houdt.
| Broncode publiek, 'open' of 'closed source' | Publiek domein (public domain) | Open source software | 'Proprietary' of 'closed source' | ||
|---|---|---|---|---|---|
| Permissive (o.a. Apache, BSD, MIT) | LGPL (Lesser General Public License) | 'Copyleft' zoals GPL (General Public License) | |||
| Gebruik en kopiëren | Ja | Ja. Soms op voorwaarden, zoals de ontwikkelaar niet aansprakelijk stellen | Ja. Binnen je eigen code kun je linken naar code met een LGPL-licentie (open source bibliotheken) | Ja | Nee |
| Wijzigen | Ja | Ja. Soms op voorwaarden | Ja, maar let op de voorwaarden (zoals de code verplicht delen) | Ja, maar let op de voorwaarden (zoals de code verplicht delen) | Nee |
| Distributie van software | Ja | Ja. Soms op voorwaarden, zoals vermelding van de ontwikkelaar | Ja. Je eigen code wordt gekoppeld aan code met een LGPL-licentie | Ja, maar let op de voorwaarden | Nee |
| Verplicht broncode delen | Nee | Nee. Gewijzigde sofware kan zelfs als ‘closed source’ worden verhandeld | Ja, als het gaat om code met een LGPL-licentie die je wijzigt. Dan moet de gewijzigde code beschikbaar komen onder dezelfde LGPL-licentie | Ja. De originele licentie staat wijzigingen en distributie toe. De nieuwe code moet hetzelfde copyleft-licentietype krijgen, inclusief beschikbaarheid van broncode | Nee |
| Conclusie | Veel vrijheid, bijvoorbeeld om software te wijzigen en dan als ‘closed source’ te verhandelen | Minimale beperkingen voor gebruik, wijziging en distributie. Vaak met vermelding van de oorspronkelijke auteur | Linken met je software mag, maar bij wijziging van code met LGPL-licentie moet je de nieuwe broncode delen | Voorwaarden zijn beperkend; nieuwe (afgeleide) broncode moet je beschikbaar stellen voor wijziging en distributie door anderen | Er zijn geen handelingen toegestaan zonder expliciete toestemming. Vaak moet je hier voor betalen. |
Inhoud
Ben je softwareontwikkelaar en doe je aan open innovatie of open source? Denk dan juist aan intellectueel eigendom (IE). Want het is niet vanzelfsprekend dat ontwikkelingen uit open innovatie en open source vrij beschikbaar zijn. Let daarom op contracten en licentievoorwaarden.