Beschermingsvormen uitgelegd

Octrooi of patent

Wie een octrooi heeft, kan een ander verbieden een uitvinding na te maken, te verkopen, of er iets anders bedrijfsmatigs mee te doen. Een octrooi draait om een uitvinding, dat wil zeggen een technische oplossing voor een technisch probleem. Het octrooisysteem biedt beschermingsmogelijkheden voor uitvindingen met software, als de software bijdraagt aan een ‘verder technisch effect’, dat gaat boven de ‘normale’ werking van een computer. Octrooi aanvragen op een uitvinding met software kan uitdagingen met zich meebrengen, maar komt veel voor. Denk bijvoorbeeld aan algoritmen voor datacompressie of trainingsmethoden voor artificiële intelligentie. Hierbij wordt vaak gesproken over ‘computer implemented inventions’: uitvindingen die worden toegepast in een computer.

Bij software ligt er vaak een extra uitdaging om aan te tonen dat het gaat om een technische oplossing voor een technisch probleem.

Daarnaast voldoet de uitvinding aan 3 eisen die standaard gelden voor octrooien:

• Nieuwheid: je uitvinding mag vóór de octrooiaanvraag nergens ter wereld openbaar bekend gemaakt zijn, ook niet door jezelf;
• Inventiviteit: je uitvinding mag voor een vakman niet voor de hand liggen;
• Industriële toepasbaarheid: je uitvinding betreft een technische vernieuwing van een product of proces, die concreet uitvoerbaar is zoals beschreven in het octrooi.

Door gebruik te maken van octrooidatanken kan je o.a. leren waarop anderen octrooi hebben aangevraagd om zo een beter beeld te krijgen van wat er mogelijk is in je eigen situatie. Octrooicentrum Nederland kan gratis helpen met een oriëntatie in de octrooidatabanken. 

Wanneer geen octrooi op software?

Veel software bestaat uit een toepassing van bestaande technieken met een unieke broncode. Hoewel de broncode als tekst misschien nieuw is, is de techniek die erachter zit dat in veel gevallen niet.

De broncode wordt dan gezien als een creatieve tekst met auteursrecht, maar de software is dan geen een uitvinding waarop je octrooi kunt aanvragen.

Bedrijfsgeheim

Een bedrijfsgeheim bestaat uit vertrouwelijke bedrijfsinformatie die je onderneming commerciële voorsprong geeft op concurrentie. Bijvoorbeeld: knowhow, software, productiemethoden, procespara-meters en klantgegevens. Informatie kan juridisch erkend worden als bedrijfsgeheim, als deze aan de volgende voorwaarden voldoet:

• de informatie is onbekend in de kringen die normaal gesproken met dit soort informatie omgaan;
• de informatie geeft je commercieel voordeel;
• je hebt redelijke maatregelen rond geheimhouding getroffen.

Er is geen officiële registratie voor bedrijfsgeheimen. Wel kun je jouw bedrijfsgeheimen vastleggen met een datumstempel. De kluis van de notaris en het i-DEPOT zijn wettige bewijsmiddelen hiervoor. Maar ook blockchaintechnologie kan een datumstempel opleveren. Het tijdig invoeren van geheimhoudingsmaatregelen is cruciaal voor het handhaven van een bedrijfsgeheim. Je kunt alleen juridisch optreden tegen schending van bedrijfsgeheimen als er sprake is van aantoonbaar onrechtmatig handelen, zoals contractbreuk of spionage. Voorbeelden van geheimhoudingsmaatregelen zijn: versleuteling van bestanden, clausules voor geheimhouding in arbeidsovereenkomsten en contracten met zakenpartners.

Auteursrecht

Auteursrecht beschermt ‘werken van letterkunde, wetenschap of kunst’. Het auteursrecht komt toe aan de maker, in veel landen tot 70 jaar na overlijden. Alleen de maker van het werk heeft het recht om dit openbaar te maken en te verveelvoudigen. Het auteursrecht krijg je automatisch bij de creatie van het werk. De bescherming geldt wereldwijd, maar wordt in elk land uitgelegd naar het lokale recht. Voorbeelden waarop auteursrechtelijke bescherming kan rusten: creatieve teksten waar ook broncode van software vaak onder valt, design, beelden, foto’s en lay-outs.

Er is in Nederland geen officiële registratie voor auteursrecht. Om het later te kunnen handhaven is het van belang dat je kunt bewijzen wie de maker is en wanneer het werk is gemaakt. Je kunt daarom zelf voor bewijsmateriaal zorgen. Voor software zijn versiebeheersystemen zoals GitHub handig, vooral bij samenwerking. Ook een publicatie of i-DEPOT kunnen bewijsmateriaal vormen. Wie later hetzelfde ontwikkelt, moet bewijzen dat hij
het niet heeft kunnen ontlenen aan de eerdere maker. Anders gaat de rechter er vanuit dat de latere ontwikkelaar het heeft ontleend aan de eerdere ontwikkelaar.

Geen bescherming van techniek of concept achter broncode

Auteursrecht beschermt niet de technische oplossingen en onderliggende algoritmes van uitvindingen. Het beschermt wel de creatieve uiting van het werk, dus de broncode of het beeld zelf. Ook algemene concepten worden niet beschermd met het auteursrecht. Bijvoorbeeld: een app met kortingscoupons van lokale ondernemers is als concept niet te beschermen. Op de broncode kan auteursrecht rusten, maar een ander mag hetzelfde concept uitwerken met een andere code en vormgeving.

Uitbesteding van creatief werk

Veel ontwikkeling van software en ander creatief werk wordt uitbesteed aan externe partijen. De externe partijen krijgen dan automatisch de auteursrechten. Ook als je de opdracht gegeven hebt en ervoor betaald hebt. Bij freelancers komt het recht dus toe aan de freelancer, tenzij (contractueel) anders is afgesproken. Auteursrechten kunnen worden overgedragen of in licentie gegeven. Daarnaast zijn creaties vaak door meerdere personen tegelijk gemaakt of borduurt men later voort op het werk van anderen. Tenzij anders afgesproken is het auteursrecht dan verdeeld over verschillende makers; ieder voor het deel dat die persoon heeft gecreëerd.

Voorwaarden bij open source software

Open source software is in principe auteursrechtelijk beschermd. Licenties stellen regelmatig voorwaarden, zoals het noemen van de auteur, het markeren van wijzigingen in de broncode of het beschik-baar stellen van de gewijzigde broncode. Zie pagina 4 en 5 voor meer informatie over open source, ‘public domain’ en ‘closed source’.

Markeer software

Wanneer je als ontwikkelaar het (her)gebruik van je software wilt controleren, kun je overwegen markeringen aan te brengen in je broncode. Bijvoorbeeld door (onopvallend) gegevens toe te voegen in de broncode die puur bedoeld zijn om kopieën van de code achteraf te herkennen.

Auteursrecht op oorspronkelijke structuur en inhoud van databank

Soms rust er auteursrecht op een oorspronkelijke structuur van een databank, voor zover dit een creatief werk is en niet alleen is bepaald door technische eisen. Om te verifiëren of dit bij een specifieke databank het geval is, kun je een gespecialiseerde jurist raadplagen. Overigens hoeft de data in de databank zelf niet onder het auteursrecht te vallen, bijvoorbeeld omdat het niet om creatief werk gaat (zoals meetgegevens). Als het wel om creatief werk gaat, zoals afbeeldingen of teksten, kan er auteursrecht rusten op de inhoud van een databank. Hier wordt dus onderscheid gemaakt tussen de inhoud en de structuur van een databank.

Auteursrecht op selectie van data

Auteursrecht kan ook rusten op een selectie van data, wanneer dit een creatief werk is. Vaak betreft het bundels van werken zoals top 100-lijsten. Het kan ook van toepassing zijn op datasets waarbij een persoon een uitgebreide selectieprocedure heeft gedaan die niet is bepaald door technische eisen.

Merkenrecht

De meest voorkomende merken zijn woordmerken (namen) en beeldmerken (logo’s) voor bedrijven en producten. Veel software heeft een eigen merknaam en logo. Onder voorwaarden kunnen ook verschillende multimedia een merk vormen, zoals geluid, een filmpje, een hologram of een animatie (beweging). Een merk mag niet beschrijvend zijn, bijvoorbeeld geen beschrijving van het type product dat je verkoopt. ‘Apple’ kan dus niet worden beschermd als merknaam voor appels, maar wel voor computers. Bij merken draait het om verwarringsgevaar. De bescherming houdt dus meer in dan alleen de exacte spelling van de merknaam of een exacte kopie van het logo.

Klassen voor merken

Merken vraag je aan per toepassing ofwel klasse volgens de ‘Nice-classificatie’. Voorbeelden van veelgebruikte klassen voor digitale producten (waren) en diensten zijn klassen 9 en 42. Klasse 9 is onder andere voor gegevensverwerkende apparatuur, computers, digitale gegevensdragers en software. Klasse 42 is onder andere voor technologische diensten en het ontwerpen en ontwikkelen van computers en software.

Onderscheid merkenrecht van handelsnaamrecht en domeinnaamregistratie

Verwar een geregistreerde merknaam vooral niet met een handelsnaam. Het handelsnaamrecht beschermt de naam van een onderneming. Het gaat gelden doordat een onderneming haar naam gebruikt in het economisch verkeer (in een bepaalde regio). Handelsnamen vind je via www.kvk.nl. Een domeinnaam voor een website gaat naar de aanvrager, maar is in geval van verwarring soms op te eisen door de eigenaar van een bestaand merk of bestaande handelsnaam. Informatie over domeinnamen staat o.a. op www.sidn.nl.

Modelrecht

Met het tekeningen- of modellenrecht (kortweg modelrecht) bescherm je statische beelden van applicaties, zoals besturings-systemen of games. Ook het design van behuizingen van apparaten en het uiterlijk van andere gebruiksvoorwerpen kun je met dit recht beschermen. De vormgeving of het design kan gekenmerkt worden door bijvoorbeeld de vorm, de kleur of het materiaal. Het gaat hierbij om (een combinatie van) de volgende ontwerpen:

• tweedimensionale tekeningen, zoals een grafische gebruikers-interface of een website lay-out;
• driedimensionale vormgeving, bijvoorbeeld behuizingen van elektronische apparaten.

Het uiterlijk moet nieuw zijn, een eigen karakter hebben en niet bepaald zijn door de techniek. De technische werking valt namelijk niet onder het modelrecht, maar onder het octrooirecht.

Databankenrecht

Een databank is een doorzoekbare verzameling van gegevens die systematisch geordend zijn. De bestanddelen zijn zelfstandige elementen die onafhankelijk van elkaar opgezocht kunnen worden. Voorbeelden zijn databanken met gegevens over huizen, boeken en vluchtgegevens. Het databankenrecht is geschikt in situaties waarbij de gegevens door derden kunnen worden opgevraagd, zoals bij een website voor tweedehands auto’s of vacatures. Daarbij worden de gegevens niet geheim gehouden terwijl er waarschijnlijk veel is geïnvesteerd in het bij elkaar brengen, controleren en presenteren van de gegevens.

Wie flink investeert in een databank, kan met databankenrecht anderen verbieden om:

• Een substantieel deel van je databank op te vragen;
• Herhaald systematisch kleinere delen van je databank op te vragen;
• Een substantieel deel van je databank te hergebruiken.

Het databankenrecht krijg je automatisch bij de creatie van de databank. Wel moet je kunnen aantonen dat je een flinke investering hebt gedaan in de verkrijging, controle of presentatie van de inhoud, bijvoorbeeld om de gegevens op een bepaalde manier te ordenen en weer te geven. Bij deze investering heb je risico gelopen als producent. Ook mag de databank geen ‘bijproduct’ zijn van andere bedrijfsactiviteiten. Een ander mag wel zelf een databank genereren met vergelijkbare data, zolang deze data rechtmatig verkregen zijn.

Databankenrecht kan aanzienlijk verschillen per land, maar is voor (digitale) databanken wel geregeld in de EU. De bescherming duurt hier tot 15 jaar na voltooiing of openbaarmaking van de databank. Als een bestaande databank in kwalitatief of kwantitatief opzicht aanzienlijk verandert (met weer een flinke investering), gaat de periode van 15 jaar opnieuw in. In de VS is de bescherming van databanken veel beperkter.

Naar overzicht van de brochure 'Jouw digitale innovatie'